Friday, June 27, 2014

Wiedzieć więcej:
Współczesna historia Turcji

"Turkey. A Modern History" to zdaniem wielu jedna z najlepszych książek na temat historii tego kraju. Jej autor, Erik J. Zürcher jest profesorem studiów tureckich na Uniwersytecie w Leiden w Holandii. Jak wskazuje tytuł dzieła, autor skupia się na współczesności, którą zgodnie z przyjętą konwencją, datujemy od kampanii napoleońskiej w Egipcie (1798-1801). Przez ponad 400 stron prowadzi nas przez kolejne reformy - najpierw Imperium Ottomańskiego, a później już niepodległej republiki, które zmierzały do przeobrażenia Turcji w nowoczesne państwo, próbujące dogonić w rozwoju swoich europejskich sąsiadów.

Do sięgnięcia po tę książkę skłoniło mnie kilka powodów. Po pierwsze, duże wrażenie zrobiła na mnie Turcja i jej mieszkańcy podczas podróży do tego kraju przed paroma laty. Po drugie, uczę się tureckiego, i choć do tego nie trzeba "doktoryzować się" z historii, to jednak zawsze dążę do pogłębienia wiedzy na temat kraju, którego język poznaję. Po trzecie, niedawno skończyłem kurs poświęcony kształtowaniu się współczesnego Bliskiego Wschodu, co dodatkowo zmotywowało mnie do sięgnięcia po książki na temat historii wchodzących w jego skład krajów.

Ale wróćmy do książki. Zürcher z pietyzmem naukowca prowadzi nas przez ponad 200 lat historii terenów, które obecnie stanowią państwo tureckie. Wyjaśnia nie tylko zasady panujące na tych ziemiach pod panowaniem Ottomanów, ale też wyjaśnia czynniki, które wpłynęły na potrzebę zmian - potrzebę, którą jako pierwsze dostrzegło wojsko. Poznajemy szczegóły kolejnych reform i edyktów, które nie zawsze przynosiły oczekiwane skutki, a to przeważnie dlatego, że nie zawsze udawało się je wprowadzić w życie - a to z powodu oporu właścicieli ziemskich, religijnego establishmentu, czy w końcu części wojskowych.

Proces reformowania państwa tureckiego był bardzo złożony i skomplikowany, a przede wszystkim długotrwały. Jednak mimo sprzeciwów i prób zastopowania zachodzących zmian, udało je w końcu wprowadzić. Nabrały one tempa po I wojnie światowej, kiedy niemal całkowicie przemodelowano poprzedni system, zarówno od strony politycznej, jak i gospodarczej czy społecznej. 

W efekcie powstała świecka republika, która od wielu lat próbuje dogonić w rozwoju swoich europejskich sąsiadów. W wielu dziedzinach z powodzeniem się to udaje. Turcja jest dzisiaj demokratycznym krajem (choć zakres tej demokracji jest zdaniem wielu niewystarczający), który z jednej strony czerpie pełnymi garściami z osiągnięć tzw. zachodniej kultury, a z drugiej - nie odcina się od swoich tureckich oraz islamskich korzeni. 

Wielu uczonych wskazuje, że Turcja może stanowić model dla innych krajów, które przez ostatnie dwa wieki targane są przez przeciwstawne wydawałoby się nurty: jak pogodzić nowoczesność z tradycją?, jakie miejsce powinna zajmować religia w nowoczesnym państwie?, czy lekarstwem na bolączki Bliskiego Wschodu jest powrót do korzeni islamu? Na te pytania nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Mimo to jednak, kraje Bliskiego Wschodu ciągle szukają na nie odpowiedzi. Ile z nich dojdzie do wniosku, że model turecki jest również dla nich?

Turkey. A Modern History

Autor: Erik J. Zürcher
Wydawca: I. B. Tauris, 2004
Stron: 424
Język: angielski

Ten tekst jest dostępny również w języku angielskim
Share:

0 komentarze:

Post a Comment