Monday, May 7, 2012

Yapabilirim – jak wyrazić „mogę” po turecku

Lekcja 29 kursu „Basic Turkish Course” opracowanego przez Foreign Language Institute omawia m.in. formę -bil-, służącą do wyrażania możliwości czy umiejętności zrobienia czegoś. To tak jakby do tematu czasownika dodać „bilmek”, co oznacza „wiedzieć, umieć”. Dodanie go do czasownika oznacza możliwość, umiejętność, możność, ale też pozwolenie. Zatem yapabilirim oznacza „mogę (to) zrobić” zarówno w sensie „wolno mi” jak i „umiem, jestem w stanie”. Ważne: w tym przypadku zasada zgodności samogłosek nie ma zastosowania: -bil- ma tylko jedną formę.

Samo -bil- jednak nie wystarczy. Musimy je jeszcze poprzedzić samogłoską -a- lub -e- w zależności od ostatniej samogłoski tematu czasownika, do którego je dodajemy, a czasem jeszcze poprzedzić je buforowym -y-. Po -bil- następują końcówki osobowe – zgodnie z czasem, który chcemy zastosować. W ten sposób otrzymujemy na przykład:
yap-a-bil-irim
gid-e-bil-irim
bekle-y-e-bil-irim
uğra-y-a-bil-irim

Nieco inaczej zachowaje się czasownik yemek, który „e” tematowe zamienia w „i”, stąd prawidłowa forma to na przykład yiye-bil…, na przykład:
Gece lokantada yiyebiliriz.

Uwaga: -bil- występuje najczęściej z geniş zaman, ale może też być stosowane w pozostałych czasach. Przykłady:
gel-e-bil-iyor
gel-e-bil-di
gel-e-bil-ecek
gel-e-bil-ir-di
(itd)

Jak zapytać?
Chcąc utworzyć pytanie, stosujemy jak w innych przypadkach partykułę pytającą „mi/mı/mu/mü. Przykład:
Bize yardım edebilecek misiniz?

A jeśli czegoś nie potrafię?
Jeśli chcemy powiedzieć, że nie umiemy lub nie możemy czegoś zrobić, stosujemy -e-me- lub -a-ma-, poprzedzone ewentualnie buforowym -y-. Przykłady:
gel-em-iyor
ed-em-iyoruz
bul-am-ıyorum
ver-eme-dik
bekle-y-em-iyorum
gel-eme-yeceğim
ed-eme-yeceğim
Uwaga1: W przypadku dwóch pierwszych przykładów drugie -e- zanika, co wynika z ogólnej zasady, że końcowa samogłoska tematu zanika przed końcówką czasu teraźniejszego.
Uwaga2: W przypadku czasu przyszłego (dwa ostatnie przykłady) przed ostatnim sufiksem pojawia się buforowe -y-.

Nieco inaczej jest w przypadku geniş zaman, gdzie stosuje się typowe dla tego czasu formy przeczące poprzedzone -e-/-a-:
ben telefon ed-e-me-yim
sen telefon ed-e-mez-sin
o telefon ed-e-mez
biz telefon ed-e-me-yiz
siz telefon ed-e-mez-siniz
onlar telefon ed-e-mez-ler
Uwaga: w tym przypadku akcent pada na to dodatkowe -e-/-a-, podczas gdy w zaprzeczaniu czynności w geniş zaman akcent pada na -mez-/-maz-.

Share:

0 komentarze:

Post a Comment